CLARK INTERNATIONAL Airport: Hindi lamang alternatibong paliparan ng Maynila, kundi isang mahalagang gateway para sa pag-unlad ng turismo at ekonomiya ng buong Northern at Central Luzon.
Nais kong ipahayag ang aking pagtutol sa panukala ng Department of Tourism na payagang makabalik sa Ninoy Aquino International Airport ang operasyon ng mga turboprop aircraft.
Nauunawaan natin ang layunin ng DOT na gawing mas abot-kaya at accessible ang domestic air travel. Subalit hindi nangangahulugan na kailangang pahinain ang papel at domestic connectivity ng CRK upang matugunan ang problema ng NAIA.
Bilang dating pangulo ng Clark International Airport Corp. (CIAC), alam ko ang pinagdaanan at pagsisikap upang mabigyan ng tunay na kabuluhan ang CRK. Hindi ito basta naging alternatibong paliparan ng Maynila. Isa itong sinadyang estratehiya upang magkaroon ng panibagong economic center ang Central at Northern Luzon at mabigyan ng mas madaling access sa air transportation ang milyun-milyong Pilipinong naninirahan sa mga rehiyong ito.
ANG KARANASAN AT TAGUMPAY NG CLARK
Noong panahon ng aming pamamahala sa CIAC, nakipag-ugnayan kami sa tatlong pangunahing local carriers—Philippine Airlines, Cebu Pacific, at AirAsia—upang palawakin ang kanilang domestic operations sa Clark.
Sa pahintulot ng CIAC Board, nagbigay kami ng makabuluhang incentives, kabilang ang waiver ng landing, take-off, parking at counter fees. Kapalit nito, nangako ang mga airline na palawakin ang kanilang mga ruta mula Clark patungo sa iba’t ibang bahagi ng bansa.
Naging resulta nito ang mas malawak na koneksiyon sa mga destinasyon mula Batanes at Bicol hanggang Palawan, Boracay, Puerto Princesa, Bohol, Western, Central at Eastern Visayas, Siargao at Davao.
Ang pagkakaroon ng regular na domestic flights, gamit ang turboprop at jet aircraft, ang naging mahalagang salik sa paglaki ng bilang ng mga pasahero sa Clark.
Hindi lamang domestic aviation ang nakinabang. Ang pagkakaroon ng malawak na domestic connectivity ay nakatulong din upang mahikayat ang mga international carriers mula sa iba’t ibang bahagi ng Asia at Middle East na magbukas ng operasyon sa Clark.
Naging mas accessible ang mga tourist destinations sa Pilipinas para sa mga dayuhang bisita, kabilang ang mga turistang mula sa Europe na maaaring bumiyahe sa pamamagitan ng connecting flights.
Naging mahalaga rin ang Clark sa ating mga overseas Filipino workers, lalo na sa Middle East, dahil malaking bahagi ng mga OFW ay nagmumula sa Northern at Central Luzon. Naging mas maginhawa ang kanilang paglalakbay dahil hindi na nila kailangang dumaan pa sa Metro Manila upang makasakay ng international flights.
CLARK: GATEWAY NG 22 MILYONG PILIPINO
Ang Clark ay nagsisilbi sa tinatayang 22 milyong populasyon ng Northern at Central Luzon, kabilang ang mga lugar sa hilaga ng Metro Manila.
Noon, maraming residente mula sa Camanava—Caloocan, Malabon, Navotas at Valenzuela—pati na sa Quezon City, ang mas pinipiling lumipad mula Clark. Sa kabila ng distansiya, mas mabilis at komportable pa silang makarating doon sa pamamagitan ng NLEX kaysa bumiyahe sa matinding trapiko sa EDSA.
Bagama’t malaki na ang pagbabago sa daloy ng trapiko dahil sa mga bagong expressway at imprastraktura, hindi nangangahulugan na nabawasan na ang kahalagahan ng Clark bilang alternatibong gateway ng Metro Manila at pangunahing gateway ng Northern at Central Luzon.
Mahalagang maunawaan na ang paglago ng Clark ay hindi nakasalalay sa pagkuha ng pasahero mula sa NAIA. Ito ay bunga ng pagpapalawak ng oportunidad, ruta at koneksiyon na dati ay hindi sapat na naibibigay sa ating mga kababayan.
BAKIT NAPAG-IIWANAN ANG PILIPINAS SA TURISMO?
Kung nais nating suriin ang tunay na kalagayan ng turismo sa ating bansa, dapat nating tingnan ang ating performance kumpara sa mga karatig-bansa sa ASEAN.
Noong 2025, ang Pilipinas ay nakapagtala ng humigit-kumulang 5.94 milyong foreign visitor arrivals. Kung isasama ang 543,085 returning overseas Filipinos, umabot sa 6.48 milyon ang kabuuang inbound arrivals.
Samantala, ang mga iniulat na bilang ng visitor arrivals sa ating mga karatig-bansa ay: Malaysia – 42.2 milyon (kabilang ang same-day visitors; 26.6 milyon ang overnight tourists), Thailand – 32.97 milyon, Vietnam – 21.2 milyon, at Singapore – 16.9 milyon.
Malinaw ang malaking agwat. Bakit tayo napag-iiwanan?
Mayroon tayong napakaraming likas na yaman, magagandang isla, dalampasigan, kabundukan at makasaysayang lugar. Mayroon din tayong populasyong malawak ang kakayahang magsalita ng Ingles.
Ngunit nananatiling problema ang mahal na pamasahe, kakulangan ng direktang flights, limitadong inter-island connectivity, kakulangan sa imprastraktura, mabagal na transportasyon at iba pang suliraning nakaaapekto sa karanasan ng mga turista.
Ito ang mga problemang dapat tutukan ng DOT, sa halip na angkinin o isantabi ang mga oportunidad na naibibigay ng Clark.
Kung nais nating palakasin ang domestic tourism, dapat nating palawakin ang flight connections, hikayatin ang kompetisyon ng mga airline, bawasan ang mga hindi kinakailangang bayarin at gawing mas accessible ang ating mga tourist destinations.
Hindi dapat isakripisyo ang isang matagumpay na regional aviation gateway upang maibsan lamang ang problema ng isang pangunahing paliparan.
ANG CLARK AY BAHAGI NG SOLUSYON, HINDI NG PROBLEMA.
Hindi rin dapat kalimutan ang malaking kontribusyon ng Clark sa ekonomiya ng Metro Clark, Angeles City at buong Pampanga. Ang paglago ng airport ay nagbukas ng oportunidad sa negosyo, trabaho, turismo, pamumuhunan at iba pang serbisyong pang-ekonomiya.
Ang Clark ay hindi problema ng Philippine tourism. Bahagi ito ng solusyon.
Ang panawagan ko sa DOT, DOTr at mga kinauukulang aviation regulators ay ito: bago gumawa ng anumang hakbang na maaaring makasira sa connectivity at paglago ng Clark, pag-aralan muna ang kasaysayan, karanasan at resulta ng mga patakarang nagbigay-buhay sa paliparang ito.
Huwag nating ibalik sa dating sitwasyon ang isang paliparang pinaghirapang itayo bilang tunay na alternatibong gateway ng bansa.
Ang hamon sa ating mga opisyal ng turismo ay hindi kung paano muling pagsisiksikin ang lahat sa NAIA, kundi kung paano palalakasin ang lahat ng ating mga paliparan upang mas maraming Pilipino at dayuhang turista ang makarating sa iba’t ibang bahagi ng Pilipinas.
Nararapat lamang na magkaroon ng masusing pag-aaral, konsultasyon at balanseng polisiya bago magpasya sa isang panukalang may malaking epekto sa regional development at pambansang turismo.
Ang Clark ay produkto ng pangmatagalang pananaw, pagsisikap at paninindigan. Huwag nating sayangin ang mga pinaghirapan ng maraming taon.
“Hindi dapat pag-awayin ang NAIA at Clark. Dapat silang magtulungan. Ngunit ang pag-unlad ng isa ay hindi dapat maging kapalit ng paghina ng isa pa.”
CLARK DESERVES TO GROW.
NORTHERN AND CENTRAL LUZON DESERVE BETTER CONNECTIVITY.
PHILIPPINE TOURISM DESERVES A BETTER STRATEGY.
Alexander S. Cauguiran
Former President
Clark International Airport Corporation (CIAC)