Sa mga kagalang-galang na lupon ng mga direktor ng Bases Conversion and Development Authority, Clark Development Corp., at Clark International Airport Corp., sa pamamagitan ng kani-kanilang mga pangulo at punong ehekutibo; at sa sambayanang Pilipino, lalung-lalo na sa mga mamamayan ng Pampanga at Tarlac:
ANG CLARK ay higit pa sa isang sentro ng negosyo, pamumuhunan, at modernong imprastruktura. Ito ay isang buhay na saksi sa isa sa mga pinakamahalagang yugto ng kasaysayan ng ating bansa—ang paglalakbay mula sa isang dating dayuhang base militar tungo sa isang sagisag ng kakayahan ng mga Pilipino na pamahalaan, paunlarin, at hubugin ang sarili nilang kinabukasan.
Sa loob ng maraming dekada, ang Clark Air Force Base ay naging isa sa pinakamalaking instalasyong militar ng Estados Unidos sa labas ng kanilang bansa. Nagbigay ito ng hanapbuhay sa humigit-kumulang 18,000 Pilipinong manggagawa sa rurok ng operasyon nito. Kabilang dito ang libu-libong manggagawang teknikal, administratibo, at panserbisyo na naging mahalagang bahagi ng araw-araw na operasyon ng base. Mahalagang kilalanin ang kanilang ambag. Para sa maraming pamilya sa Pampanga at Tarlac, ang Clark ay hindi lamang isang lugar ng trabaho kundi bahagi ng kanilang personal at panlipunang kasaysayan.
Kasabay nito, kinikilala rin ng kasaysayan na ang pagtatapos ng panahong ito ay bunga ng isang pambansang pasya. Noong 16 Setyembre 1991, pinili ng Senado ng Pilipinas na hindi na palawigin ang kasunduan na magpapahintulot sa pananatili ng mga base militar ng Estados Unidos sa bansa. Ang makasaysayang pasyang ito ay naging isang matatag na pagpapahayag ng pambansang kasarinlan at ng ating karapatang magtakda ng sariling landas ng pag-unlad.
Bunga ng desisyong ito, pormal na isinara ang Clark Air Force Base noong 26 Nobyembre 1991. Sa sandaling iyon, ang isang malaking bahagi ng ating pambansang teritoryo ay muling napasailalim sa ganap na pamamahala at pananagutan ng sambayanang Pilipino.
Ang panahong ito ay higit pang sinubok ng mapaminsalang pagputok ng Bulkang Pinatubo noong 1991, na nagdulot ng matinding pagkawasak sa Clark at sa malaking bahagi ng Gitnang Luzon. Marami ang nag-alinlangan kung ang isang lugar na minsang umasa sa dayuhang base militar—at sinalanta pa ng isang malaking kalamidad—ay muli pang makakabangon.
Ngunit ang kasaysayan ay nagbigay ng isang kahanga-hangang sagot. Sa pamamagitan ng sama-samang pagsisikap ng pambansang pamahalaan, pribadong sektor, mga dating manggagawa, mga lokal na pamahalaan, at ng mga mamamayan ng Pampanga at Tarlac, ang dating base militar ay muling isinilang bilang isang pandaigdigang sentro ng kalakalan, industriya, teknolohiya, turismo, at pamumuhunan.
Sa kasalukuyan, ang Clark ay isa na sa pinakamahalagang free port zones ng bansa
at isang pangunahing tarangkahan ng pag-unlad sa pamamagitan ng Clark International Airport. Ang tagumpay na ito ay patunay na ang mga Pilipino ay may kakayahang gawing oportunidad ang pinakamalalaking hamon.
Hindi rin dapat malimutan ang mga Pilipinong tumindig at nagtaguyod ng adhikaing makabansa na nagbigay-daan sa pagbabagong ito. Kabilang sa mga naging mahalagang tinig ng kilusang ito sina Senador Jose “Ka Pepe” Diokno, Senador Lorenzo Tañada, Senador Jovito Salonga, Atty. Jose “Sensing” Suarez, Dr. Jose “Jopel” Pelayo, at marami pang mga lider, aktibista, organisasyon, at karaniwang mamamayan na nagtaguyod ng karapatan ng sambayanan na malayang magpasya sa sariling kapalaran.
Ang kanilang pakikibaka ay hindi isang pagtanggi sa pagkakaibigan sa Amerika o sa mga indibidwal na naglingkod at namuhay sa Clark. Ito ay isang makasaysayang paninindigan para sa ganap na kasarinlan at pambansang dignidad. Sapagkat ang pinakamatibay na pagkakaibigan ng mga bansa ay hindi nakabatay sa paghahari ng isa sa isa, kundi sa ugnayang may paggalang, pagkakapantay-pantay, at pagkilala sa soberanya ng bawat bayan.
Dahil dito, ang Advocates for Genuine and Outstanding Services (AGOS) ay buong paggalang na nananawagan sa mga Lupon at Pamunuan ng BCDA, CDC, at CIAC na pag-aralan at isakatuparan ang mga sumusunod:
1.Pagtatayo ng Isang Makasaysayang Marker: Humihiling kami na maglagay ng isang marker sa isang prominente, marangal, at madaling makita na lugar sa puso ng Clark. Ito ay magsisilbing buhay na alaala ng pambansang dangal—isang pagkilala sa mga dating manggagawa, sa mga mamamayan ng Pampanga at Tarlac, sa mga makabayang nagtaguyod ng kasarinlan, at sa lahat ng sektor na bumangon mula sa abo ng Pinatubo.
2.Pagsasagawa ng Malawak at Inklusibong Konsultasyon: Hinihiling namin na ang pagbuo ng nilalaman, disenyo, at lokasyon ng nasabing marker ay isagawa sa pamamagitan ng bukas na diyalogo kasama ang National Historical Commission of the Philippines, mga pambansa at lokal na mananalaysay, mga dating manggagawa ng Clark, mga kinatawan ng mga lokal na pamahalaan ng Pampanga at Tarlac, mga akademiko, at mga sibil na organisasyon.
Sa ganitong paraan, masisiguro na ang marker ay magiging isang tapat, balanse, at inklusibong paggunita sa kasaysayan ng Clark—mula sa panahon ng base militar, sa pagsubok ng kalikasan, hanggang sa kasalukuyan nitong anyo bilang simbolo ng kakayahan at pagbangon ng sambayanang Pilipino.
Ang paglalagay ng Makasaysayang Marker sa puso ng Clark ay hindi lamang paggalang sa nakaraan. Ito ay isang mahalagang pamana para sa susunod na henerasyon—isang paalala na ang kaunlarang tinatamasa ngayon ay bunga ng mahahalagang pagpapasya, sakripisyo, at walang humpay na pagkakaisa ng mga Pilipino.
Nawa’y ang Clark ay manatiling hindi lamang isang bantayog ng pag-unlad pang-ekonomiya, kundi isang buhay na sagisag ng ating kasaysayan, kasarinlan, at pambansang dangal.
Maraming salamat at mabuhay ang Sambayanang Pilipino.